در آنزمان، حاکم (خان یا سردار)، به قول معروف، تاپ ترین و بعد از آن ملا بالاترین قشر جامعه بلوچستان محسوب میشدند. در سراوان نیز به همین شکل بود. ایندو به روشهای مخصوص امور را اداره میکردند. سردار با اخذ ده درصد از درآمد مردم توان مالی خود را بالا میبرد و دارای نوکر و کلفت و مباشر و پاکار بود و به آنها حقوق میداد تا دستورات را اجرا کنند. معمولا برای برقراری امنیت، خان متخلفان را بصورت فیزیکی تنبیه میکرد. ملا با دادن دعای شفاهی و کتبی و یا به قول بلوچها با “دم و دوت” باصطلاح بیماران را شفا میداد. بعضی از ملاها ادعا مینمودند که آینده مردم را پیشگویی میکنند و از این راه کسب درآمد میکردند. البته نه اینکه نرخی در کار باشد بلکه آنچه خود مردم راضی به پرداخت بودند دریافت میشد.
در بخشان آنزمان ملا و خان معاشرت نزدیک داشتند. ملا بعنوان قدرت معنوی شناخته میشد و دارای پایگاه مردمی بود. ملا به خان مالیات “ده درصد” را نمیپرداخت. خان هم از ملا چیزی در این خصوص طلب نمیکرد. هر دو در کنار هم بودند و عمدتا تحت عنوان وقف و امثال آن از مردم تغذیه میکردند.
در آنزمان برای پیدا کردن دزد یکی از روشها “تاس گردان” نام داشت. این روش توسط عموی بزرگم ملا لعل محمد یوسفی در هوشک اجرا میشد. وقتی دزدی صورت میگرفت مالباخته نزد ملا می آمد و سرقت را گزارش میداد. ملا تاس را بر میداشت و داخل و خارج آن را با آیه های قرآن و کلمات مقدس رونویسی میکرد. سپس آن را روی چوبی قرار میداد. این تاس با چوب یا الیافی که روی آن قرار داشت بسوی دزد حرکت میکرد. این تاس از کوچه ها، باغها، راهروها و پشت بامها میگذشت و تا جائیکه مال دزدیده برده شده بود میرفت و سرانجام دزد را پیدا میکرد. سپس دزد را نزد خان میبردند و او تنبیهای لازم را انجام میداد. با چنین روشی که از ملا و حاکم بر می آمد معمولا دزدی و سرقت کمتر صورت میگرفت.
با توجه به اینکه در آن زمان نقش پلیس و قانون زیاد کاربرد نداشت و مردم اکثرا بیسواد و خرافاتی بودند روش تاس گردان مفید واقع میشد. این ترفند مصلحتی میزان دزدی را کاهش میداد. اولا جایی که دزدی میشد محیط کوچکی بود که همه همدیگر را خوب میشناختند. ثانیا دزدها که میدانستند بوسیله تاس گردان یا چال کردن تخم مرغ پیدا میشوند خود را میباختند. ثالثا دزدها در هر محلی معمولا شناخته شده بودند. رابعا ملا قبل از عمل تاس گردان تحقیقات لازم را انجام میداد و سپس اقدام میکرد. خود تاس توان حرکت نداشت بلکه ملا آن تاس را بسوی دزدی که مشکوک بود میبرد و چون مردم به ملا ایمان داشتند لذا عمل او را نیرنگ نمیدانستند. مردم معتقد بودند که تاس با قدرت خداوند حرکت میکند. این راز را ملا هرگز برملا نمیکرد و حتی خان هم به کار ملا معتقد بود.
✍ احمد رضا طاهری. یادداشتهای زندگی دکتر محمد رضا طاهری: جلد اول (۱۳۲۴-۱۳۴۶)، انتشارات نسیم حجاز ۱۳۹۷.
دیدگاهتان را بنویسید